Κριτική του Θάνου Γιαννούδη στο Fractal.gr για το βιβλίο του Γιάννη Κακριδή "Είκοσι χρόνια πριν - Προσευχές και αναγνώσματα"

Παρασκευή, 2 Απριλίου 2021

Πρώτη ανάγνωση: “Είκοσι χρόνια πριν – Προσευχές και Αναγνώσματα”

Γράφει ο Θάνος Γιαννούδης

 

Γιάννης Κακριδής, “Είκοσι χρόνια πριν * Προσευχές και Αναγνώσματα”, Άπαρσις, Αθήνα, 2020

 

Πολλές φορές βιαστική, άλλοτε παρελκυστική κι άδικη για την πραγματική της αξία και για το αποτύπωμα που θα αφήσει στο χρόνο, η πρώτη ανάγνωση μιας ποιητικής συλλογής εμπεριέχει πάντα ένα ρίσκο ως προς την τελική της τύχη. Αφήνοντας στην άκρη τις φορμαλιστικές του απόψεις και προσπαθώντας να ισορροπήσει ανάμεσα στην επιγραμματική παρουσίαση και την αναλυτική βιβλιοκριτική, ο Θάνος Γιαννούδης επιδιώκει να μιλήσει για τις εντυπώσεις που αφήνει η ‘’πρώτη ανάγνωση’’ μιας ποιητικής συλλογής. Μια ανάγνωση ενδεχομένως ατελής και άχαρη, απαραίτητη όμως ώστε να ακολουθήσουν η δεύτερη, η τρίτη και όλες οι επόμενες…

(Έχοντας ως βασικό μας μέλημα μέσω αυτής της στήλης να παρουσιάζουμε  ισότιμα την ποιητική παραγωγή που λαμβάνει χώρα μεταξύ πρωτεύουσας και περιφέρειας, αξίζει σήμερα να προχωρήσουμε ένα βήμα παραπέρα και να κάνουμε λόγο για έναν Έλληνα που γεννήθηκε κι εργάζεται στο εξωτερικό και παρουσιάζει την πρώτη του ποιητική συλλογή στα μέσα της…έκτης δεκαετίας της ζωής του. Μην έχοντας άμεση επαφή με τις διάφορες ομάδες του συγκαιρινού ελλαδικού ποιητικού γίγνεσθαι, ο –καθηγητής Πανεπιστημίου στην Ελβετία- Γιάννης Κακριδής δίνει μια ‘’διπλή’’ ποιητική συλλογή, με κάποια ποιήματα της νεότητας στο πρώτο της μισό να ακολουθούνται από μια πρόσφατη δουλειά του με –κατά βάση- θεολογικό πρόσημο. Το ιδιαίτερο ύφος του, καθώς και το διαρκές παιχνίδι του με τον έμμετρο λόγο δομούν τα χαρακτηριστικά μιας φωνής πραγματικά αξιοσημείωτης που αξίζει να τεθεί στο επίκεντρο της προσοχής μας…)

 

-> Ποιος είναι ο καλλιτέχνης και τι έχει δημιουργήσει ως τώρα:

Ο Γιάννης Κακριδής, Έλληνας που γεννήθηκε και ζει στο εξωτερικό έχοντας αλλάξει χώρες και παραστάσεις, παρόλο που τονίζει στο βιογραφικό του πως ασχολείται με την ποίηση από τα ‘’γυμνασιακά του χρόνια’’, πρωτοπαρουσιάζεται εκδοτικά στον ελληνόφωνο κόσμο μόλις στα 56 του, σε μια ηλικία που –θεωρητικά- δεν προσφέρεται για νέα ξεκινήματα. Δραστήριος στον επιστημονικό τομέα, με πληθώρα δημοσιεύσεων στο αντικείμενό του, παίρνει το ρίσκο και κοινοποιεί παλαιότερα και νεότερα ποιήματά του σε μια ενιαία έκδοση που συνενώνει οργανικά δύο διαφορετικές περιόδους της ζωής του.

 

-> Πώς δομείται η συλλογή – Ποιες θεματικές επιλέγει:  

Το παρθενικό ποιητικό βιβλίο του Γιάννη Κακριδή χωρίζεται σε δύο ενότητες, με ορισμένα κοινά στοιχεία αλλά και σημαντικές διαφορές μεταξύ τους, τόσο χρονικά όσο και υφολογικά. Στα ποιήματα της ενότητας ‘’Είκοσι χρόνια πριν’’ –που στην πραγματικότητα γράφτηκαν 30-35 χρόνια πριν- βλέπουμε τον νεότερο Κακριδή να δοκιμάζει την ποιητική του φωνή και τα όρια της ρίμας, με ορισμένα ποιήματα προσωπικής και συναισθηματικής υφής και αναζήτησης ως προς τη ζωή και τη μεταφυσική να εναλλάσσονται με άλλα περιπαικτικά και ειρωνικά, με αναφορές σε επικαιρικές νεανικές Μούσες, σε μόδες της εποχής, καθώς και στη στρατιωτική θητεία να ανιχνεύονται επίσης στη θεματολογία του. Στις ‘’Προσευχές και αναγνώσματα’’, τώρα, ο ώριμος πια Καθηγητής Πανεπιστημίου έχει αποκρυσταλλώσει τις θέσεις του για τη γραφή και τον κόσμο και –με διαμορφωμένη πλέον κοσμοθεωρία- στοχάζεται, δίχως να χάνει τη ζωτικότητά του, πάνω στην κοινωνική μοίρα με σαφέστερα πιο συλλογική ματιά, ενώ επεκτείνει σε μεγαλύτερο βάθος τους θεολογικούς του προβληματισμούς, διαλεγόμενος συχνά με χωρία της Αγίας Γραφής και της αρχαίας ελληνικής Φιλοσοφίας.

 

-> Με ποιους επικοινωνεί:

Ο Γιάννης Κακριδής, όντας μακριά από τους ελλαδικούς κύκλους και τις ενδολογοτεχνικές κάστες, καταφέρνει να χτίσει μια εντελώς προσωπική φωνή που ξαφνιάζει θετικά με τη σπιρτάδα της και σίγουρα δεν περνά απαρατήρητη. Αν κάποιος επιθυμεί, τώρα, να ανιχνεύσει κάποιες κοινές συνισταμένες, πέραν των επιμέρους απηχήσεων του χαμηλότονου Παλαμά και των νεοσυμβολιστών που ενίοτε διακρίνονται, ως προς τα πιο νεανικά ποιήματα θα μπορούσε να βρει ορισμένες ομοιότητες ως προς ένα ύφος περιπαικτικό και γκροτέσκο που θα άρμοζε στο Γ. Σκαρίμπα και το Ρ. Φιλύρα, με τα διαρκή παιχνίδια του πρώτου με τα όρια της ρίμας και την καταστρατήγηση της σοβαροφάνειας του δεύτερου να ανιχνεύονται ως εκλάμψεις στα ποιήματα του Κακριδή. Ως προς τις νεότερες ποιητικές φωνές, τώρα, στην ενασχόληση με τις Γραφές αλλά με έναν τρόπο προσωπικό και καινοτόμο, ξεπροβάλλει ως συνομιλητής ο Ηλίας Λάγιος. Με το περιπαικτικό του ύφος, εξάλλου, την αμεσότητα του τόνου της φωνής και της γραφής, αλλά και τα διαρκή μετρικά του παιχνίδια, ο Κακριδής κινείται σε μια επικράτεια που τον φέρνει σε επαφή όχι μόνο με τον προαναφερθέντα Λάγιο, αλλά και με σημαντικούς επιγόνους του όπως η Σοφία Κολοτούρου (και, παραδόξως, και με αρκετά νεότερες φωνές όταν πειραματίστηκαν –και- με τα όρια του μέτρου, όπως η Παυλίνα Μάρβιν).

 

-> Ύφος συλλογής:

Όπως προαναφέρθηκε, ο Γιάννης Κακριδής πρωτοπαρουσιάζεται με ένα ύφος χαρακτηριστικό που φέρει αναμφίβολα μια ιδιαίτερη ταυτότητα, παρά τις προφανείς διαφορές των δύο περιόδων της γραφής του μεταξύ τους: συγκεκριμένα στα πρώτα του ποιήματα κυριαρχούν ο πειραματισμός, η αβίαστη, απλή και πλήρως κατανοητή στη διατύπωσή της έκφραση, ο περιπαικτικός τόνος και η διαρκής εναλλαγή, ενώ στα πιο πρόσφατα η γραφή του έχει κατασταλάξει, πετυχαίνοντας ενίοτε ιδιαίτερες λυρικές κορυφώσεις, δίχως, ωστόσο, να έχει απολέσει εξολοκλήρου το κέφι και τη σπιρτάδα που την οδήγησαν στο σημερινό της ύφος. Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει και στις δύο εκφάνσεις της φωνής του το διαρκές παιχνίδι με τα μέτρα, με τα πολύστιχα και ολιγόστιχα σχήματα και με τα όριά τους. Ο ποιητής δοκιμάζεται σε όλα (!) τα μέτρα, εναλλάσσοντας ίαμβο, τροχαίο, ανάπαιστο, μεσοτονικό, ακόμα και τον σπανιότατο στη νεοελληνική ποίηση δάκτυλο, αξιοποιώντας και εσωτερικές τομές και δείχνει πως φέρει εγγενώς τη διάθεση να μπολιάσει την έμμετρη ποίηση με νέες προοπτικές κι εξακτινώσεις.

 

-> Αρνητικά σημεία:  

Παλεύοντας να διακρίνουμε πίσω από το ευχάριστο κι απροσδόκητο αίσθημα της θετικής έκπληξης που η πρώτη ανάγνωση της ‘’διπλής’’ αυτής συλλογής του Κακριδή μάς άφησε, αξίζει να θέσουμε στο τραπέζι ορισμένους μας προβληματισμούς. Κατ’ αρχάς, η γειτνίαση δύο -κατά βάση- διαφορετικής υφολογικής στάθμης, χρονικής περιόδου και θεματικής συλλογών δε φαίνεται να δικαιώνεται και τόσο, με τον ποιητή ενδεχομένως να ήταν πιο φρόνιμο να τις εκδώσει ξεχωριστά, μιας και η μία δεν αποτελεί ούτε ακριβώς εξέλιξη ούτε αντίρρηση ούτε αντανάκλαση της άλλης ώστε να αποτελέσουν ένα αχώριστο ‘’ζεύγος’’. Ακόμα, πέρα από το ευχάριστο παιχνίδι της εναλλαγής –που ίσως κάποιους να κούραζε ή να έκανε άλλους να το ονομάσουν ‘’μεταμοντέρνο’’-, πολλές φορές διαφαίνονται, ιδίως στα ποιήματα του πρώτου, νεανικού τμήματος, κάποιες ατέλειες στη ρίμα και το μέτρο, κάποιοι παρατονισμοί και χασμωδίες (που πάντως έχουν περιοριστεί σημαντικά στα ωριμότερα ποιήματά του). Ζήτημα που επίσης, αξίζει να τεθεί, είναι από τη μία η νοηματική ασάφεια και η ρευστότητα της τελικής στόχευσης αρκετών εκ των πιο ‘’προσωπικών’’ και πειραματικών ποιημάτων της πρώτης περιόδου, καθώς κι από την άλλη η μη γνώση από τον απλό αναγνώστη των αντιστοιχιών με τα πατερικά και τα φιλοσοφικά κείμενα που ο ποιητής ανοίγει διάλογο στο δεύτερο τμήμα. Τα επόμενα έργα του Κακριδή -στα οποία κι ελπίζουμε- πιθανότατα και να διαλύσουν αυτούς τους προβληματισμούς μας.

 

Γιάννης Κακριδής

 

-> Στίχοι που ξεχωρίζουμε:

 

->’’Να πεθάνω – τι κόπος! Ξέρεις, έτσι κι αλλιώς,

σαν εμένα δεν ζουν να φιλήσουν εγγόνια:

μόνο γέρνει στο πλάι ο στενός αργαλειός

κι ένα κόκκινο κύμα χυμάει στα στημόνια.

 

Και τα δάχτυλα ψάχνουν τη στενή γρατσουνιά:

σαν λιθάρια ο καιρός στρογγυλεύει τα λάθη…

Θα το πιω το ποτήρι: γουλιά τη γουλιά-

και θ’ ανθίσει το γυάλινο αγκάθι.’’

– ‘’Επέτειος’’

 

->’’Συρματόπλεγμα υπερήχων!

Τα ματόκλαδα του πόθου

κλείνω, και τις άκρες γλείφω

των δαχτύλων που σε κλώθουν

 

για να ρίξουν παραγάδι

στου χαμόγελου τον ίσκιο:

και τ’ ανάτριχό τους χάδι

γρατσουνά τον ουρανίσκο’’

 – ‘’Κλειδοκύμβαλο’’

 

->’’Λίγες μέρες που ‘λειψες

σε μια ξένη πόλη-

Δυό φιλιά που φίλησες

δίχως αγκαλιά-

Μονορούφι να την πιεις

τη ζωή σου: όλη,

 

και μετά –μιλιά…’’

– ‘’Λίγες μέρες’’

 

->’’Ψαρά θυμίζει κι όχι μαθητή.

Ωστόσο δεν μπορεί να κρατηθεί

 

και πέφτει με τα ρούχα στο νερό.

Για χάσιμο δεν έχει άλλο καιρό,

 

θέλει να ξέρει: τι ήταν όλα αυτά;

Το μέγα θαύμα – ή μια τεράστια ψευτιά;’’

– ‘’Στη θάλασσα της Τιβεριάδος’’

 

->’’Κι εγώ το κορμί μου προσκυνώ κι ατιμάζω

κι εγώ την ψυχή μου κλοτσάω στον γκρεμό

και χτυπάω παλαμάκια και γελάω κι ετοιμάζω

μοναχός μου για μένα φριχτό παιδεμό.

 

Και φτάνω ως την άκρη και δεν κάνω πίσω.

Δικοί μου και ξένοι μ’ έχουν πια σιχαθεί…

Ν’ ανοίξω τα χείλη και τι να ζητήσω;

Ποιος άλλος για μένα να προσευχηθεί;’’

-[‘’Για μένα τη φόρεσες…’’]

 

  

-> Αγαπημένο ποίημα:

 

Πριν την άλωση

 

Θα τις σκίσουν μία μία τις προφητείες,

μία μία θα τις ρίξουν στη φωτιά.

Και θα βγουν να διαλαλήσουν στις πλατείες

πως προφήτες δεν υπάρχουν. Φτάνει πια.

 

Και θα ζήσει επιτέλους με ηρεμία

ο παράξενος λαός που κυβερνάς.

Θα κοιμάται από νωρίς. Στον Καζαμία

θα διαβάζει όλα τα νέα της χρονιάς.

 

Κάποτε όμως τα κουρέλια από τη στέρνα

θ’ ανασύρουν το δεσμώτη της σιωπής.

Βασιλέα, μή διστάσεις τότε. Πέρνα

στο στρατόπεδο του εχθρού για να σωθείς.

 

Ιερεμίας 43/36, 20-26 και 45/38,7-28

 

 

-> Γενική αποτίμηση:

Μέσα σε έναν κυκεώνα αντιμαχόμενων φωνών, μέσα σε μια πληθώρα παραπλήσιας υφής συλλογών και τεχνητών ποιητικών κατασκευασμάτων, ο Γιάννης Κακριδής με το ‘’Εικόσι χρόνια πριν * Προσευχές και αναγνώσματα’’ κατορθώνει να δώσει κάτι διαφορετικό κι εναλλακτικό και να ανάψει μια σπίθα αυτονομίας, μακριά από ομαδοποιήσεις και έτοιμες θεωρίες που κατορθώνουν να ‘’καπελώσουν’’ φωνές και συνειδήσεις. Παρά τις όποιες αδυναμίες της ως προς τη στόχευση κάποιων προταγμάτων ή τις συνειδητές και μη ασάφειές της, εντέλει η ‘’διπλή’’ αυτή συλλογή με την αυθεντικότητα του ύφους της,  τις διαρκείς εναλλαγές που παρασέρνουν στο ρυθμό τους και το παιχνίδι με τον ίδιο τον ορισμό των μετρικών σχημάτων κερδίζει τον αναγνώστη. Ο Γιάννης Κακριδής, αν και σε προχωρημένη ηλικία για κάτι τέτοιο και με ‘’επικίνδυνη’’ επαγγελματική ιδιότητα και γεωγραφική προέλευση (συχνότατα οι Καθηγητές Πανεπιστημίου δίνουν συλλογές δευτερογενείς και άψυχες κι αντίστοιχα οι Έλληνες του εξωτερικού πολλάκις τείνουν να επιλέγουν μια γραφή συντηρητική και στείρα), μας πρωτοπαρουσιάζεται ιδιαίτερα ‘’φρέσκος’’, με μια συλλογή που κατά την κρίση μας αποτελεί την καλύτερη καταγραφή πρωτοεμφανιζόμενου ποιητή για το πολύπαθο 2020. Τον καλωσορίζουμε θερμά στην έμμετρη ποίηση, η οποία μόνο να κερδίσει από αυτόν έχει!

Αφήστε το σχόλιό σας
Σχόλια
7/4/2021 12:59 μμ
thesis statement examples for essays https://getessaypro.com - a definition essay steps of writing an essay a good essay hook buy essays for college topics for expository essays

thesis statement examples for essays https://getessaypro.com - a definition essay
steps of writing an essay
a good essay hook buy essays for college topics for expository essays