ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ ΚΡΙΤΙΚΕΣ - "ΓΕΡΝΑ" ΤΟΥ ΑΝΤΩΝΗ ΔΟΥΚΕΛΗ

Τρίτη, 20 Νοεμβρίου 2018

2215

 

ΕΜΠΡΟΣ ΛΕΣΒΟΥ: Δευτέρα, 24 Σεπτεμβρίου 2018

Ο Αντώνης Δουκέλλης γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Σκάλα Καλλονής Λέσβου. Προσανατολισμένος κοινωνικά και επαγγελματικά στην ανάπτυξη του ανθρώπου, προσέφερε για χρόνια σημαντικές υπηρεσίες στους δημοκρατικούς θεσμούς του συνδικαλισμού και της τοπικής αυτοδιοίκησης. Επαγγελματικά πέτυχε αξιόλογη καριέρα σε μεγάλες εταιρίες του ιδιωτικού τομέα, με περιοχές δραστηριότητας στην Ελλάδα και στην Ευρώπη. Το αντικείμενο απασχόλησής του είναι η ανάπτυξη ανθρώπινου δυναμικού σε ομάδες πωλήσεων. To συγγραφικό του έργο περιλαμβάνει δημοσιεύσεις σε περιοδικά και εφημερίδες με κείμενα λαογραφικού περιεχομένου, αλλά και δυναμικές παρεμβάσεις για την επίλυση προβλημάτων της ιδιαίτερης πατρίδας του, τόσο κοινωνικών όσο και περιβαλλοντικών. Έχει εκδώσει τέσσερα λογοτεχνικά-πεζογραφικά βιβλία: Αλμύρα (Αιολίδα, 2013), Εξιλέωση (Αιολίδα, 2015), Σταβέντο και σοφράνο (Άπαρσις, 2017) και πριν λίγο καιρό ένα ιστορικό μυθιστόρημα με τον τίτλο «Γέρνα».

Για την υπόθεσή του διαβάζουμε στο οπισθόφυλλο: Τον 14ο αιώνα οι Τούρκοι έχουν καταλάβει σχεδόν ολόκληρη τη Μικρά Ασία. Εμιράτα ξεφυτρώνουν εδώ και κει και προσπαθούν να εδραιώσουν την κυριαρχία τους, έχοντας συνεχείς συγκρούσεις με τις δυνάμεις του Βυζαντίου. Οι Τούρκοι επεκτείνονται και στη θάλασσα, αρχικά με ρεσάλτα από τη στεριά σε μικρά σκάφη και σιγά-σιγά γιγαντώνονται και γίνονται αιμοβόροι πειρατές, κύριοι μεγάλων γαλερών.

Την εποχή που κυβερνήτης της Μυτιλήνης είναι ο γιος του πρώτου αυθέντη της, του Γενοβέζου έμπορου-πειρατή Φραγκίσκου Γατελούζου, το βράδυ μιας Μεγάλης Παρασκευής, Τούρκοι πειρατές εξορμούν εναντίον ενός παραθαλάσιου χωριού του Κόλπου Καλλονής και αιχμαλωτίζουν όλο το εκκλησίασμα του ναού που παρακολουθούσε τα Άγια Πάθη. Δυο αδέλφια είναι μέσα στους άμοιρους σκλάβους, χωρίζονται βίαια και γνωρίζουν μεγάλες ταλαιπωρίες μακριά απ’ την πατρίδα τους. Θέτουν ως σκοπό της ζωής τους να ξανασμίξουν, αψηφώντας τις οδυνηρές περιπέτειες που τους επιφυλάσσει η μοίρα...

Παράλληλα με τη μυθοπλασία, ξεδιπλώνεται σε αδρές γραμμές το φαινόμενο της πειρατείας στο Αρχιπέλαγος, στην Άσπρη Θάλασσα και γενικά στη Μεσόγειο: Οι συγκρούσεις ανάμεσα στις θαλασσοκράτειρες πόλεις-κράτη Γένοβα και Βενετία, ο ανταγωνισμός τους για τα πλούσια αγαθά της Ανατολής από την Κρήτη έως τον Εύξεινο Πόντο, που αποκτούν με όρους εμπορίου αλλά κυρίως με τη βία.

Ένα από τα εμπορεύσιμα αγαθά για τα οποία ανταγωνίζονται Γενοβέζοι, Βενετοί και Τούρκοι, είναι οι σκλάβοι. Μια γλαφυρή αφήγηση για τους όρους λειτουργίας και τη φρικτή εικόνα του σκλαβοπάζαρου της Αμμοχώστου, δείχνει την ανθρώπινη αναλγησία μπροστά στο κέρδος και τη δύναμη. Κι όλα αυτά, καθώς η μεγάλη και ένδοξη Αυτοκρατορία του Βυζαντίου φθίνει και οδεύει προς το τέλος της μέσα σε ανταγωνισμούς, δολοπλοκίες και παράταιρες συμμαχίες με τους εχθρούς της

Παναγιώτης Σκορδάς

Διδάκτωρ φιλολογίας

 

Λεσβιακό Βιβλίο 11/10/2018

Αντώνης Ν. Δουκέλλης: Γέρνα. Σκλάβοι των πειρατών (μυθιστόρημα), Εκδόσεις Άπαρσις, Αθήνα 2018, σελ.522

Ο Αντώνης  Δουκέλλης ξεκινώντας τις συγγραφικές δραστηριότητές του από το 2012 έχει εκδώσει ως σήμερα έξι πολυσέλιδα βιβλία προκαλώντας  ευχάριστη έκπληξη σε όσους τον γνωρίζουμε από κοντά για τη μεγάλη παραγωγικότητα και την ποιότητα της εργασίας του. Το νέο του βιβλίο που πρόσφατα κυκλοφόρησε έχει τον  τίτλο: « ΓΕΡΝΑ. Οι Σκλάβοι των Πειρατών». Πρόκειται για ένα πολυσέλιδο ιστορικό μυθιστόρημα  που μας παραπέμπει στο μακρινό παρακμιακό παρελθόν των τελευταίων αιώνων της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

Η συγγραφή ιστορικού μυθιστορήματος αποτελεί δύσκολο εγχείρημα. Απαιτεί σωστή επιλογή και γνώση της ιστορικής πραγματικότητας,  η οποία θα αποτελέσει τον καμβά πάνω στον οποίο θα υφανθεί η όλη υπόθεση, και κατάλληλη μυθοπλαστική ικανότητα που να εξασφαλίζει την αληθοφάνεια των λεγομένων. Με βάση, λοιπόν, την παρουσία των δύο αυτών δομικών στοιχείων στο προκείμενο μυθιστόρημα  μπορούμε, νομίζω, να επιχειρήσουμε μια σύντομη παρουσίαση και αξιολόγησή του.

 Ο συγγραφέας, λοιπόν,   επιλέγει ως ιστορικό πλαίσιο την τελευταία περίοδο της  σκιώδους πια  αυτοκρατορίας  του Βυζαντίου και ως γεωγραφικό χώρο τη μισή σχεδόν Μεσόγειο. Από τη Λέσβο, το Αιγαίο και την Κύπρο ως τη Βενετία και τη Γένοβα. Η Γέρνα που επιλέγει να δώσει ως τίτλο στο μυθιστόρημά του είναι ένα μικρό  παραθαλάσσιο μεσαιωνικό χωριό στον κάμπο της Καλλονής, εκτεθειμένο στις άγριες επιθέσεις των  πειρατών της εποχής.  Απ’ εκεί ξεκινούν οι φανταστικοί ήρωες του μυθιστορήματος  και δένουν τη ζωή τους  με τα ιστορικά γεγονότα της εποχής, όπως είναι η οικονομική εξάπλωση των εμπορικών πόλεων της Ιταλίας στα μεγάλα  εμπορικά λιμάνια του Βυζαντίου, ο δεύτερος βυζαντινός εμφύλιος πόλεμος (1341-1354), η παρουσία και κυριαρχία  των Γατελούζων στη Λέσβο, οι  δραστηριότητες των πειρατών στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο κ.α. Αυτά αποτελούν το ιστορικό υπόβαθρο που το προσεγγίζει ο συγγραφέας μέσα από έγκυρες ιστορικές πηγές και το απλώνει με θαυμαστή σαφήνεια και γλαφυρότητα.

Το στοιχείο όμως που κυριαρχεί σε έκταση στο μυθιστόρημα είναι το φανταστικό, το μυθοπλαστικό. Αυτό βέβαια  δεν έχει ιδιαίτερη σημασία για τη  λογοτεχνική αξιολόγηση του έργου. Δεν έχει δηλαδή σημασία το με ποια αναλογία πραγματικού και φανταστικού στοιχείου επιλέγει ο συγγραφέας να στήσει την υπόθεσή του. Σημασία έχει το με ποια μέσα, με ποιες μεθόδους και με ποιες τεχνικές πετυχαίνει να δημιουργεί την ψευδαίσθηση της πραγματικότητας. Και εδώ σαν παλιός δάσκαλός του,  διατηρώντας ακόμα το δικαίωμα να του κάνω υποδείξεις, θα  του έλεγα  να αποφεύγει να κατατρίβεται κατά την αφήγηση σε πολλές λεπτομέρειες, κάτι που και την ενότητα της πλοκής και της υπόθεσης  χαλαρώνει και την αληθοφάνεια  της αφηγηματικής διαδικασίας υπονομεύει.

Ο Αντώνης και σ’ αυτό του το μυθιστόρημα παρουσιάζει σημαντικές συγγραφικές δεξιότητες και  λογοτεχνικές αρετές που προκαλούν και συντηρούν το ενδιαφέρον του αναγνώστη.  Επιμελείται και επεξεργάζεται το κείμενο   ως τη λεπτομέρειά του, επιδίδεται με  μεγάλη άνεση και ευχέρεια τόσο στην περιγραφή, όσο και στην αφήγηση,  τους δύο αυτούς βασικούς άξονες πάνω στους οποίους  κυλά η όλη υπόθεση του έργου, περιγράφει και αναλύει ψυχικές καταστάσεις, σκιτσάρει πρόσωπα, συνθέτει χαρακτήρες, στήνει διαλόγους, μεταδίδει συναισθηματικές καταστάσεις, ζωντανεύει σκληρές σκηνές και εικόνες από βίαια περιστατικά, ξεσπάσματα ανθρώπινης βαρβαρότητας ή  φυσικής αγριότητας: πειρατικές καταδρομές, ρεσάλτα, σκλαβοπάζαρα, κάτεργα,   θανατικά, θεομηνίες κ.α.  χωρίς να λείπουν βέβαια και τα ευχάριστα, οι έρωτες, η τρυφηλή ζωή, τα πλούτη και τα αρχοντόσπιτα.  Αυτά και άλλα συνθέτουν την εικόνα ενός αξιόλογου λογοτεχνήματος που εξασφαλίζει στο συγγραφέα μια τιμητική θέση στη λεσβιακή βιβλιογραφία.                

Ο Αντώνης Δουκέλλης είναι ένας άξιος  και δημιουργικός άνθρωπος. Παρακολουθώ με ιδιαίτερο  ενδιαφέρον και ικανοποίηση ως παλιός δάσκαλός του από τα μαθητικά  του χρόνια τη δημιουργική  διαδρομή του.  Ξεκινώντας εντελώς αβοήθητος, με μόνο εφόδιο τις προσωπικές του ικανότητες κατάφερε να διαγράψει μια εξαιρετική επαγγελματική διαδρομή.  Τα τελευταία χρόνια απαλλαγμένος από επαγγελματικές υποχρεώσεις επιδίδεται απερίσπαστος και με νεανικό σφρίγος στη δημιουργία πνευματικού και κοινωνικού έργου  που τον καταξιώνει στη συνείδηση γνωστών και φίλων του. 

Του αξίζουν πολλά συγχαρητήρια και ευχές  για ανάλογη συνέχιση.

Χρήστος Α. Σταυράκογλου

Φιλόλογος

 

 

Αφήστε το σχόλιό σας