Εισήγηση του Γιώργου Λεχουρίτη επιστημονικού επιμελητή του βιβλίου «Σύμβολα του εαυτού - εικόνες της ζωής"

Τρίτη, 10 Δεκεμβρίου 2019

ΓΙΩΡΓΟΣ ΛΕΧΟΥΡΙΤΗΣ -  ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΤΩΝ ΡΟΥΣΣΟΥ-ΔΡΟΥΛΙΑ «ΣΥΜΒΟΛΑ ΕΑΥΤΟΥ-ΕΙΚΟΝΕΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ».

Οι αγαπητοί συγγραφείς Νίκος και Θωδωρής  έγραψαν ένα πολύ όμορφο βιβλίο, με εστίαση στα βιώματα και στα νοήματα. Το βιβλίο αποτελείται από τρία κεφάλαια. Στο πρώτο, που θα σταθώ ιδιαίτερα, ιχνηλατούν το πεδίο της αυτογνωσίας και περιγράφουν την θεωρητική τους οπτική. Η οπτική τους αυτή περιλαμβάνει την Αναλυτική Ψυχολογία του Καρλ Γιούνγκ, την Συναισθηματική-Νοερή-Απεικόνιση του Χάνσκαλ Λέουνερ, την γεμάτη ανθρώπινη ζωντάνια, όπως αναφέρουν οι συγγραφείς, προσέγγιση του Βίννικοτ και την θεραπευτική τεχνική του Χέϊντλ Κόχουτ(ψυχαναλυτική θεραπεία ναρκισσισμού και ανάλυσης του εαυτού), σε συνδυασμό με την δημιουργική συστημική σκέψη των Batesonκαι Watzlavick.

Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου τους οι αγαπητοί συγγραφείς προτείνουν τρόπους παιξίματος, για μια πιο ελεύθερη και δημιουργική χρήση του παιχνιδιού με τις κάρτες.

Και τέλος στο τρίτο μέρος του βιβλίου παραθέτουν ένα δικό τους τρόπο προσέγγισης των καρτών, συνομιλώντας ενεργά με την δύναμη των συμβόλων μέσα από την ποίηση, την μυθολογία και την λογοτεχνία.

Συνεπώς υπάρχει εκ των πραγμάτων μια συνθετική οπτική που διατρέχει το βιβλίο τους ως κόκκινο νήμα και χρειάζεται να το αναδείξουμε. Για τον λόγο αυτό θα σταθώ ιδιαίτερα στο πρώτο κεφάλαιο και στην Συστημική προσέγγιση, που όπως είπε και η επίσης αγαπητή Κάτια Χαραλαμπάκη μας ενώνει.

Ας θέσουμε αρχικά το ερώτημα: Τι είναι η φαντασία;

Ερώτημα δύσκολο να απαντηθεί με ένα μονοδιάστατο τρόπο, για παράδειγμα ένα ορισμό.

Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό, στο γεγονός ότι από τον Αριστοτέλη έως τον Κάντ και τον Έγγελο η φαντασία θεωρήθηκε ως μια ενδιάμεση συνθήκη ανάμεσα στην αίσθηση και την νόηση και δεν διαφοροποιήθηκε από τις άλλες νοητικές λειτουργίες, όπως η μνήμη, η προσοχή, η φαντασίωση και οι παραισθήσεις(Casey,1976,όπως αναφέρεται από την Αναγνωστοπούλου,2000).

Επιπλέον τα φαινόμενα που εμπίπτουν στην περιοχή της φαντασίας, επικαλύπτονται και η ορολογία που χρησιμοποιείται για να τα περιγράψει είναι αρκετά συγκεχυμένη. Πιο συγκεκριμένα  η νοερή εικόνα(image)αποτελεί τη βάση τόσο για την φαντασία, όσο και για την φαντασίωση(fantasy). H τελευταία αποτελεί προσφιλές αντικείμενο μελέτης της ορθόδοξης ψυχαναλυτικής σχολής και προϋποθέτει ένα ασυνείδητο κομμάτι.

Αυτό που μας ενδιαφέρει εδώ αφορά την γενικότερη ικανότητα να φανταζόμαστε και να πλάθουμε ένα νοερό κόσμο, που περιλαμβάνει  και τις ασυνείδητες φαντασιώσεις, χωρίς όμως να εξαντλείται μόνο σε αυτές.

Τα ψυχολογικά μοντέλα και οι θεωρίες αντιμετωπίζουν την νοερή απεικόνιση(και την φαντασία)ως μια αφηρημένη διαδικασία.

Ο κλασσικός Συμπεριφορισμός απέκλεισε τα μη παρατηρήσιμα γεγονότα, όπως οι σκέψεις, τα συναισθήματα και οι νοερές εικόνες από την επιστημονική μελέτη της ανθρώπινης συμπεριφοράς.

Ωστόσο η νοερή απεικόνιση προϋποθέτει μια Οντολογία, μιας και έχει να κάνει με ένα δρών υποκείμενο. Έτσι ο τρόπος με τον οποίο η ψυχολογία προσεγγίζει αυτό το δρών πρόσωπο-υποκείμενο της νοερής απεικόνισης, για παράδειγμα σαν ένα οργανισμό σαν ένα σύστημα, σαν συνείδηση ή σαν ηλεκτρονικό υπολογιστή, μπορεί να αλλάξει ριζικά την προσέγγιση του φαινομένου, βλέπε συμπεριφορισμός, γνωστική ψυχολογία, θεωρία επεξεργασίας πληροφοριών, γενική θεωρία συστημάτων(ό.π.,σελ.49-50).

Μια Συνθετική Συστημική Προσέγγιση

Η Συστημική, διαλεκτική και διαλογική ταυτόχρονα, προσέγγιση ενδιαφέρεται τόσο για τις μίκρο, όσο και για τις μάκρο, ψυχοκοινωνικές διεργασίες, που τις βλέπει στην αμοιβαία ενότητα τους. Προσπαθεί να κατανοήσει την Συμπεριφορά των μεμονωμένων ατόμων, να ερμηνεύσει το υποκειμενικό νόημα των πράξεων τους, ενώ συγχρόνως τοποθετεί την ατομική συμπεριφορά μέσα στο κοινωνικό της πλαίσιο και στο ευρύτερο ιστορικό-πολιτισμικό περιβάλλον(BertallanffyL.Von,1967).

Έτσι ο άνθρωπος και οι ομάδες του, δεν θεωρούνται πρώτιστα ως ελλιπείς, αρρωστημένοι, αναπτυξιακά υστερούντες, ή στερούμενοι αποθεμάτων, ικανοτήτων και δεξιοτήτων, αλλά ως μπλοκαρισμένοι και κολλημένοι σε ιδιαίτερες εγκλωβιστικές ψυχοσυναισθηματικές καταστάσεις και αδιέξοδους φαύλους κύκλους. Η σχέση θεωρείται ως συναισθηματικός σύνδεσμος, παρά ως μια ορθολογική συναλλαγή. Το συναίσθημα γίνεται αντιληπτό ως ένα υψηλού επιπέδου σύστημα επεξεργασίας πληροφοριών και όχι ως μια πρωτόγονη και άλλογη απόκριση(JonsonM. Susan,2013).

Hφαντασία αποτελεί ένα σημαντικό στοιχείο της ανθρώπινης διαπροσωπικής επικοινωνίας και ιδιαίτερα εκείνης της μορφής επικοινωνίας που ονομάζεται αναλογική (HaleyJay,1976).

Η αναλογική επικοινωνία(ως κώδικας και ως γλώσσα)διακρίνεται από την ψηφιακή της μορφή, η οποία έχει ως στόχο το να εκμαιεύσει συγκεκριμένες πληροφορίες, όπως το πότε παρουσιάστηκε το πρόβλημα, η δυσλειτουργία ή το σύμπτωμα; Ποια είναι η έκταση και η ένταση του;

Αντίθετα η αναλογική επικοινωνία χρησιμοποιεί το συμβολισμό ή την μεταφορά για να μεταφέρει το βίωμα, αλλά και το νόημα, που προσδίδει στα γεγονότα της ζωής του, ένα άλλο άτομο. Επιπρόσθετα η φαντασία εμπεριέχει και την συναισθηματική αντί-δράση του ανθρώπου.

Έτσι καταλήγουμε σε ένα από τα βασικά αξιώματα της επικοινωνίας, σύμφωνα με την συστημική σχολή του PaloAlto(Bateson & Watzlavick). Η ανθρώπινη επικοινωνία περιλαμβάνει τόσο αναλογικούς όσο και ψηφιακούς κώδικες: Η ψηφιακή γλώσσα διαθέτει μια εξαιρετικά σύνθετη και ισχυρή λογική σύνταξη, αλλά υστερεί σε ότι έχει να κάνει με την σημασιολογία, αναφορικά με την σχέση, ενώ από την άλλη, η αναλογική γλώσσα διαθέτει την σημασιολογία, αλλά υστερεί στην σύνταξη.

Ωστόσο για να μπορεί ο άνθρωπος να σκέφτεται ολοκληρωμένα χρειάζεται  η ισότιμη και αλληλοσυμπληρωνόμενη λειτουργία των δύο ημισφαιρίων του εγκεφάλου((Watzlawick, Beavin Bavelas, Jackson, 1967 & Watzlawick, 1986).

Αριστερό ημισφαίριο: Εκλογίκευση, ορθολογική κατανόηση, Λογική-Αναλυτική Σκέψη, εστίαση στην διαίρεση και τον κατακερματισμό των φαινομένων σε μέρη.

Δεξιό ημισφαίριο: διαισθητική, ολιστική σύλληψη πολύπλοκων σχέσεων, φαντασία(νοερή απεικόνιση τους), εστίαση στην Συνθετική απαρτίωση και ολοκλήρωση των μεμονωμένων εικόνων, παραστάσεων και εννοιών σε μια συνεκτική και οργανική ολότητα.

Αν το εκπαιδευτικό σύστημα έπαιρνε σοβαρά υπόψη του αυτές τις λειτουργίες θα έπρεπε να αναμορφωθεί ριζικά ώστε να εκπαιδεύει τους νέους με ένα περισσότερο ολιστικό και όχι μονοδιάστατο τρόπο μάθησης.

Έτσι καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι η οποιαδήποτε κοινωνική αλλαγή δεν μπορεί να γίνει μόνο σε ένα επίπεδο.

Η συστημική αλλαγή, προχωρά και ανελίσσεται μέσα από την αλλαγή στις δομές και τους θεσμούς, στις σχέσεις μας(με τους άλλους) και την αλλαγή μέσα μας. Χρειάζεται να γίνεται σε όλα τα επίπεδα για να είναι βιώσιμη (Συλλογικό άρθρο, 2018, Γκότσης, Καπιόκα, Κωστούλα, Λεχουρίτης, Κίτσιου).

Θα κλείσω αναφέροντας την σημασία που έχει η αυτογνωσία για τους συγγραφείς, θέση με την οποία συμφωνώ: «Η Αυτογνωσία είναι έτσι και αλλιώς μια κίνηση ελευθερίας που προκύπτει από το χώρο που δημιουργείται όταν βρισκόμαστε σε μια θέση παρατήρησης του εαυτού. Η θέση αυτή έχει το προνόμιο να υπερβαίνει τόσο την συνύπαρξη όσο και τη μοναξιά»(Σύμβολα εαυτού, σελίδα 39). 

Σας ευχαριστώ πολύ! Λεχουρίτης Γιώργος, Επιστημονικός Επιμελητής των εκδόσεων Άπαρσις, 1/12/2019.

 

Βιβλιογραφικές Αναφορές

Αναγνωστοπούλου Τάνια, (2000),Η Φαντασία στην Ψυχοθεραπεία, εκδ. Τυπωθήτω, Γιώργος Δαρδανός, Αθήνα.

Bertallanffy L.Von,(1967),General System Theory, New York, Braziller.

Haley Jay,(1976), Problem-Solving therapy, New York, Harper.

JonsonM. Susan,(2013),Δημιουργώντας Σύνδεση. Η πρακτική της συγκινησιακά εστιασμένης θεραπείας ζεύγους, επιμέλεια: Πρωτοψάλτη-Πολυχρόνη Κυριακή, Μετάφραση: Κομνηνός Ξενοφών, εκδ. Ίνδικτος, Αθήνα.

WatzlawickPaul , JanetBeavinBavelas, DonD. Jackson,(1967,2005), Ανθρώπινη Επικοινωνία  και οι επιδράσεις της στη συμπεριφορά. Τα πρότυπα, οι παθολογίες και τα παράδοξα, επιμέλεια: Κάτια Χαραλαμπάκη, μετάφραση: Άσπα Γολέμη, εκδ. Ελληνικά Γράμματα.

Watzlawick Paul, (1986), Η Γλώσσα της Αλλαγής, Εκδόσεις  Κέδρος, Ἀθήνα.

Συλλογικό Άρθρο, (2018), «Συν-ομιλώντας για τη σχολική βία και την πρόληψη στην κοινότητα. Συνθέσεις και Αναστοχασμοί. Μια Συστημική Καταξιωτική Προσέγγιση». Γκότσης Ηλίας, Καπιόκα Άννα, Κωστούλα Μάκη, Λεχουρίτης Γιώργος, Κίτσιου Αγγελική. Δημοσιεύτηκε στο https://tvxs.gr/news/egrapsan-eipan/sxoliki-bia-kai-prolipsi-stin-sxoliki-koinotita/20 Ιουλ. 2018.

Αφήστε το σχόλιό σας